Met spreker en trainer Paulien Vervoorn en Dirk-Jan Nijsink, ouderling in de Gereformeerde Gemeente van Utrecht. Een ouderling die op de kansel staat en een preek voorleest die hij niet zelf heeft geschreven. Is dat een volwaardige kerkdienst – of toch een beetje behelpen? In veel gereformeerde kerken is het een bekend verschijnsel, en ook in de grote PKN krijgen ze er steeds vaker mee te maken. In de Gereformeerde Gemeenten bestaan ‘leesdiensten’ al sinds de oprichting van het kerkverband – er zijn daar altijd meer gemeenten geweest dan predikanten. Dirk-Jan doet al twaalf jaar aan ‘preeklezen’, en hij worstelt er nog steeds mee. Het voelt vreemd om iets voor te lezen dat niet helemaal je eigen tekst is. Paulien, die een heel handboek schreef voor preeklezers en overal trainingen geeft, ziet het anders. Preeklezen hoeft geen noodoplossing te zijn. Mits je het goed doet: een preek niet zozeer voorlezen, maar doorleven en overbrengen. Eigen voorbeelden toevoegen. Loskomen van het papier. Aansluiten bij je eigen gemeente. Dick en Daniël vragen door: wat mag je aanpassen aan een preek van een ander? Moet je de maker altijd om toestemming vragen? En waarom zou een dominee eigenlijk zelf niet een preek van een collega voorlezen als hij in die week drie uitvaarten heeft gehad?

Gratis checklist voor preeklezers bij Handboek preeklezers van Paulien Vervoorn: geloofwaardigspreken.nl/gratis

Met journalist en ervaringsdeskundige Harmke Zonnebeld en hoogleraar ethiek Stef Groenewoud (Theologische Universiteit Utrecht). Een op de vijf-zes stellen heeft te maken met vruchtbaarheidsproblemen. Toch gaat het daar in christelijke kring nauwelijks over. 'Dan neem je toch een hond?' wordt er gezegd. Of: 'Je moet blijven vertrouwen.' Jarenlang hadden Harmke en haar man Stephan daardoor het gevoel: we moeten het alleen uitzoeken met onze kinderwens. Samen gingen ze een heel traject door: een TESE-operatie, twee rondes ICSI, vijf teruggeplaatste embryo's - en na drie à vier jaar: dochter Eva. Harmke vertelt open over de hormoonspuiten, de ziekenhuisbezoekjes die niet te plannen waren, het gevoel zwanger te zijn terwijl je dat niet bent, de teleurstelling als het opnieuw niet lukt. En hoe haar man Stephan zich machteloos voelde, en schuldig door zijn onvruchtbaarheid. Stef Groenewoud schetst het ethische kader. Wat kan en mag er naar christelijk perspectief? Waar liggen de grenzen? Wat kan echt niet meer? En hoe denkt christelijk Nederland over donorzaad, draagmoederschap en de vraag of een homoseksueel stel ook in aanmerking zou mogen komen? Het gesprek gaat verder over rest-embryo's in de vriezer, de rommeligheid van het verre van ideale leven en wat je als omstander wél of juist níet moet zeggen tegen iemand die dit doormaakt.

Met oudtestamenticus Koert van Bekkum (Theologische Universiteit Utrecht) en systematisch theoloog Gijsbert van den Brink (Vrije Universiteit Amsterdam). Precies honderd jaar geleden verloor dominee Geelkerken zijn ambt omdat hij openlijk twijfelde of de slang in Genesis 3 werkelijk hardop had gesproken. De gereformeerde synode van Assen legde vast: alles in Genesis 2 en 3 heeft zintuigelijk waarneembaar plaatsgevonden. Maar was dat terecht? En wat betekent die uitspraak voor hoe we vandaag de Bijbel lezen?

 Bijbelwetenschapper Koert laat zien waarom Genesis 1-11 een ander soort tekst is dan veel gelovigen gewend zijn te denken — en waarom dat erkennen niets afdoet aan het gezag van de Schrift. Integendeel volgens hem. Gijsbert maakt een onderscheid tussen de Bijbel letterlijk nemen en de Bijbel serieus nemen. 'De bijbellezer die zegt: ik lees gewoon wat er staat - die is eigenlijk al veel meer door de moderniteit beïnvloed dan hij doorheeft.' En ze bespreken waarom de zondeval voor hen wél een historisch karakter heeft. Want als dat slechts een verhaal is en God in het verleden niet echt met mensen iets gedaan heeft, waarom zou Hij dat dan nu wel doen? Dick en Daniël vragen ook naar het hellend-vlak-argument. Veel gelovigen redeneren: als Genesis niet letterlijk gelezen wordt, wat staat er dan daarna ter discussie? En hoe lees je als niet-theoloog de Bijbel op een goede manier, zonder te verzanden in vragen die je onzeker maken?

Meld je aan voor 'Lewis voor je leven'! via nd.nl/lewis

Met dominee Hanneke Ouwerkerk (Utrecht) en ND-journalist en Lewis-kenner Maurice Hoogendoorn. De openingsfilm van filmfestival Reflect is volgende week Freud's Last Session: een fictief gesprek tussen Sigmund Freud en C.S. Lewis. En eind 2026 verschijnt een gloednieuwe Narnia-film. Reden genoeg voor Dick en Daniël om zich te verdiepen in een van de meest gelezen christelijke schrijvers aller tijden. Een man die geen theoloog was, maar wiens boeken de meeste theologen al decennia's overleven. Wie was Jack – zoals zijn vrienden hem noemden? Een Iers-Britse literatuurprofessor in Oxford en Cambridge, die als overtuigd atheïst na nachtelijke gesprekken met Tolkien (Lord of the Rings) tot geloof kwam. Die in de Tweede Wereldoorlog op de BBC miljoenen Britten toesprak over wat het christelijk geloof eigenlijk inhoudt. Die stierf op exact dezelfde dag als John F. Kennedy – waardoor bijna niemand opmerkte dat hij er niet meer was. Hanneke en Maurice vertellen over de boeken die hen het meest raakten: Onversneden Christendom, Het probleem van het lijden, het dunne en rauwe Verdriet, dood en geloof – en uiteraard de Kronieken van Narnia, die Lewis zelf nadrukkelijk geen allegorie noemde maar een alternatieve wereld: hoe zou het eruit zien als God ook daar mens zou worden? Ze bespreken zijn fameuze 'lunatic, liar or Lord'-redenering, zijn beeld van de hel als een stad waaruit mensen zelf niet weg willen – de hel zit van binnenuit op slot – en de vraag of zijn apologetische werk vooral een fase is in een geloofsleven, of iets wat je blijft dragen. En waarom zijn stijl – ratio én verbeelding tegelijk – hem zo uniek maakt. En waarom 'doe maar alsof' volgens Lewis helemaal geen slechte geloofsstrategie is.

Met Peter Kruijt, voorganger van de Baptistengemeente Amersfoort, en Dirk de Bree, dominee van de Nieuwe Kerk (PKN) in Utrecht. Lang was het verhaal van de kerk in Nederland er één van secularisatie, krimp en kerksluitingen. Maar iets lijkt te schuiven. Sommige min of meer traditionele protestantse gemeenten groeien weer – en het zijn opvallend vaak twintigers die binnenlopen. Dirk leidt de Nieuwe Kerk die uit haar voegen barst. Zijn voorganger begon dertig jaar geleden te bidden om volle balkons – terwijl er beneden vijftig mensen zaten. 'Wij staan op de schouders van een biddende generatie,' zegt Dirk. Peter zag zijn baptistengemeente in Amersfoort de afgelopen drie jaar met tweehonderd mensen groeien, nadat ze gingen kerken in een voormalige rooms-katholieke kerk. Dick en Daniël vragen hun gasten of dit échte groei is of vooral 'circulation of the saints'. Er verkassen zeker gelovigen van de ene naar de andere gemeente, erkent Peter. Maar dat doen ze niet lichtvaardig. Er komen ook mensen van buiten – nieuwsgierige twintigers zonder kerkelijke achtergrond die gewoon binnenlopen. Dirk: 'De drempel om naar een kerk te gaan is echt mega laag geworden.' Gen Z googelt, vindt een gemeente en gaat. Ze verlangen naar houvast, naar gemeenschap in een tijd van eenzaamheid, en – verrassend genoeg – naar rituelen Wat zeg je tegen de gemeente die krimpt, bidt, en het tij niet ziet keren? 'Die formule hebben wij niet in Amersfoort,' zegt Peter. Dirk vult aan: 'Onderschat niet wat Jezus aan het doen is. Hij kijkt anders dan wij kijken.' Column Mark de Jager: https://www.nd.nl/opinie/columns/1303062/de-protestantse-kerk-heeft-een-gigantisch-missionair-probleem

Met Peter Kruijt, voorganger van de Baptistengemeente Amersfoort, en Dirk de Bree, dominee van de Nieuwe Kerk (PKN) in Utrecht.

Lang was het verhaal van de kerk in Nederland er één van secularisatie, krimp en kerksluitingen. Maar iets lijkt te schuiven. Sommige min of meer traditionele protestantse gemeenten groeien weer – en het zijn opvallend vaak twintigers die binnenlopen.

Dirk leidt de Nieuwe Kerk die uit haar voegen barst. Zijn voorganger begon dertig jaar geleden te bidden om volle balkons – terwijl er beneden vijftig mensen zaten. 'Wij staan op de schouders van een biddende generatie,' zegt Dirk. Peter zag zijn baptistengemeente in Amersfoort de afgelopen drie jaar met tweehonderd mensen groeien, nadat ze gingen kerken in een voormalige rooms-katholieke kerk.

Dick en Daniël vragen hun gasten of dit échte groei is of vooral 'circulation of the saints'. Er verkassen zeker gelovigen van de ene naar de andere gemeente, erkent Peter. Maar dat doen ze niet lichtvaardig. Er komen ook mensen van buiten – nieuwsgierige twintigers zonder kerkelijke achtergrond die gewoon binnenlopen. Dirk: 'De drempel om naar een kerk te gaan is echt mega laag geworden.' Gen Z googelt, vindt een gemeente en gaat.

Ze verlangen naar houvast, naar gemeenschap in een tijd van eenzaamheid, en – verrassend genoeg – naar rituelen

Wat zeg je tegen de gemeente die krimpt, bidt, en het tij niet ziet keren? 'Die formule hebben wij niet in Amersfoort,' zegt Peter. Dirk vult aan: 'Onderschat niet wat Jezus aan het doen is. Hij kijkt anders dan wij kijken.'

Column Mark de Jager: https://www.nd.nl/opinie/columns/1303062/de-protestantse-kerk-heeft-een-gigantisch-missionair-probleem

Met pastoor en ND-columnist Jan-Jaap van Peperstraten en dominee Almatine Leene, voorzitter van Veilige Kerk. Philip Yancey, de Amerikaanse bestsellerauteur, biechtte begin dit jaar op dat hij jarenlang een buitenechtelijke relatie had. Ga je dan zijn pastorale boeken niet heel anders lezen? Moet je ze misschien zelfs wegdoen? Die vraag is groter dan Yancey alleen. Want wat doe je met Karl Barth, die openlijk in een driehoeksverhouding leefde? Met Jean Vanier, stichter van de Arche-beweging, die kwetsbare vrouwen misbruikte in de intieme context van geestelijke begeleiding? Met Bill Hybels? Met Augustinus, die zijn vriendin en kind op straat zette om een godzalig leven te leiden? En met David, wiens psalmen we nog steeds zingen terwijl zijn daad met Bathseba in onze tijd gewoon verkrachting zou heten? Jan-Jaap deed zijn Vanier-boeken weg — omdat hij zich bedrogen voelde door iemand die hij zo dichtbij had gelaten in zijn geestelijk leven. Almatine hield tot nu toe al haar boeken van 'foute auteurs'. Niet als goedkeuring, maar als waarschuwing: voor zichzelf, voor de neiging om leiders te verheerlijken, en als tegenwicht tegen de cancelcultuur die ze — ook als christen — principieel afwijst. Dick en Daniël vragen hun gasten ook naar wat de katholieke kerk doet als een charismatische stichter wordt ontmaskerd, en waarom de protestantse wereld daar veel minder greep op heeft. En hoe voorkom je dat dit überhaupt gebeurt? Niet door zwaardere straffen, zegt Almatine, maar door de drempel om te bekennen zo laag mogelijk te houden — liefst vóórdat die misstap heeft plaatsgevonden.

Met psycholoog en EFT-therapeut Aukelien van Abbema en Jorieke Kammeraat, oprichter van Roots dating. De tijd dat je je toekomstige partner vanzelf tegenkwam op de jeugdvereniging of in de kerkbank is niet helemaal voorbij – maar ook voor christenen staat online daten allang met stip op één. Hoe werkt dat? En waarom blijft het voor zo veel christelijke singles zo ingewikkeld?

Aukelien schrijft boeken over single zijn in de kerk, en ontdekte in haar eigen datingleven dat er achter mislukte dates vaak gewoon angst schuilt. Angst dat iemand je leuk vindt. Angst om af te wijzen. Ze voelde zich als single in de kerk een tweederangsburger: 'Ik stond onderaan in de hiërarchie, ergens in de categorie ziek en in de gevangenis.' Jorieke richtte Roots op omdat ze vond dat online christelijk daten zo'n 'truttig imago' had – en ontmoette haar man toen hij journalist-achtig een profiel aanmaakte op haar eigen platform.

Dick en Daniël vragen hun gasten ook naar hardnekkige patronen: mannen die niet reageren of emotioneel onvolwassen zijn, vrouwen die steeds kritischer worden naarmate ze langer single zijn. En wat moet je zeggen tegen die tante op de verjaardag die maar niet begrijpt waarom jij nog steeds niemand hebt gevonden?

Luister ook #108 Waarom het voor singles ingewikkeld is in de kerk https://open.spotify.com/episode/6bmg7VlumMJpPalkby5ZR7?si=e2a62f0fde414631

Met dominee Ariaan Baan (48). Evangelist Tom de Wal mag zeggen dat ‘God altijd geneest’, Ariaan weet dat zijn leven steeds meer beperkingen zal kennen - zo veel dat hij er uiteindelijk aan zal overlijden. De Groningse dominee heeft de ziekte van Huntington, een progressieve hersenziekte die niet te genezen is. Zijn moeder had het ook, dus Ariaan weet wat hem te wachten staat, vertelt hij in de podcast. Hoe leef je daarmee, als je in de tijd die je rest niet alleen patiënt wilt zijn, maar ook mens, geliefde, vader, gelovige? De oplossing van De Wal vindt hij misleidend, al begrijpt hij dat mensen naar diens genezingsdiensten gaan. Waar komt ziekte dan vandaan? Is het inderdaad van de duivel, zoals Tom de Wal stelt? Of komt het uit Gods vaderlijke hand (Heidelbergse Catechismus)? Ariaan schreef een boek over goed, christelijk leven - of je nu ziek bent of niet: Virtuoos leven. Euthanasie is voor hem geen optie. ‘Ik heb bij mijn moeder gezien dat ze ook op haar ziekbed veel kon betekenen.’

Boek: Virtuoos leven. Zeven deugden om goed te leven in een dolgedraaide wereld: https://www.theologie.nl/boek/virtuoos-leven/?srsltid=AfmBOopTHVh8iz7o6I6Zw6g4OJvRwLM0sL0GxlHtqNXPSu9_3AiKR44X

Aflevering Dick en Daniël met Tom de Wal: #229 https://open.spotify.com/episode/1v0fUF1SO0abtx2kHXhqF4?si=MuqAjk-ARYiaoH6s5Ujp1Q

Twee eerdere afleveringen met zieke christenen: #102 Hoe leef je als je binnenkort gaat sterven (Bert Wiersema): https://open.spotify.com/episode/2nmKhu6fKFG2muRx0XL5h0?si=kinX0-iTQc2RMQzGJpZSbQ

#192 Geloven met kanker. Hoe voorganger Jan Pool op God blijft vertrouwen, ondanks zijn ziekte https://open.spotify.com/episode/4xCFoRjNoDH8k7VqcDZ0ds?si=tZMnxJUkTguGppvZxmsfBw

Interview met Ariaan Baan: https://www.nd.nl/geloof/protestant/1278052/dominee-ariaan-baan-heeft-de-ziekte-van-huntington-ik-blijf-a

Met gepensioneerd huisarts Nico Wolswinkel en onderzoeker Wieke Ligtenberg. Euthanasie, daar zijn christenen vanouds tegen. Want God geeft het leven. Maar dan komt ineens die vraag van je goede vriend, je broer, je moeder: ik wil euthanasie, wat zou je daarvan vinden? Of je bent huisarts. ‘Dokter, wilt u mij helpen sterven?’ Nico heeft vanuit zijn geloof altijd geweigerd euthanasie uit te voeren - ‘Ik ben dokter geworden om mensen beter te maken’. Maar hij bracht de optie wel altijd ter sprake. Want dat hoort, vindt hij, bij zijn professionaliteit als dokter. Hoe werkt het precies als een patiënt met zo’n vraag bij de dokter komt? Wieke ziet dat euthanasie uitvoeren voor artsen behoorlijk psychisch belastend kan zijn. ‘Ik ken een huisarts die na een euthanasie de rest van de dag zijn bed in duikt.’ Daar is in alle discussies te weinig aandacht voor, zegt ze. Haar onderzoek naar de rol van dokters bij euthanasie aan de Theologische Universiteit Utrecht moet daar verandering in brengen. Voor wie nu denkt: euthanasie, dat is ver van mijn bed in mijn christelijke omgeving - vergeet het maar!, zeggen ze beiden. Ook onder christenen is actieve levensbeëindiging steeds meer geaccepteerd geworden. En de vraag hoe jij je levenseinde voor je ziet, is vroeg of laat echt voor iedereen relevant.

Boek 'Euthanasie en de dokter': https://www.skandalon.nl/shop/alle-boeken/755-euthanasie-en-de-dokter.html Eerdere aflevering: #150 Waarom christenen minder negatief zijn over euthanasie https://open.spotify.com/episode/77kda8PZyOMCtQgORuWpJH?si=NE75mlhTS8CBJIjtyxDKCg

Met advocaat Hans Bügel en kerkrechtdeskundige Leon van den Broeke. Mag je als christen je eigen broeders en zusters voor de rechter slepen? De lokale Christelijke Gereformeerde Kerken van Lelystad en Hasselt zien geen andere oplossing dan een kort geding tegen hun zusterkerk Eben Haëzer op Urk. Ook al waarschuwt Paulus ertegen (1 Korintiërs 6) en zet het de spanningen in het scheurende kerkgenootschap nog verder op scherp. Hans is advocaat van Lelystad en Hasselt. Hij legt uit waarom procederen soms onvermijdelijk is. En waarom dat niet on-christelijk hoeft te zijn. ‘Dit is juist om de vrede te herstellen.’ Over de vraag of je als christen naar de rechter mag stappen, hebben christenen altijd veel nagedacht, vertelt Leon. Hij somt opvallende zaken van de laatste jaren op, waarbij kerken betrokken waren. Meest tragisch was misschien wel onlangs de zaak van de hersteld-hervormde dominee Willem Jan op ‘t Hof tegen zijn kerk in Driedorp. Het overlijdensbericht van de predikant en oud-hoogleraar kwam op dezelfde dag als het bericht dat deze rechtszaak zou worden voortgezet.

Eerdere afleveringen van Dick & Daniël over de CGK: #54 Gaan de Christelijke Gereformeerde Kerken uit elkaar vallen? https://open.spotify.com/episode/3rcSN0yy8MO30k8TiuKHK4?si=AymTAR-dT9WP20Muoc1gjg #160 Waarom de kans groot is dat de Christelijke Gereformeerde Kerken gaan scheuren https://open.spotify.com/episode/4dhqCkO490VrZ5ZBDPo77g?si=L8I4N9YsQXaFBY2TqtsZqA #174 Wat vrouwen zelf eigenlijk vinden van de vrouwendiscussie in de Christelijke Gereformeerde Kerken https://open.spotify.com/episode/4tEZDycqAU6Ly3FK8aSc9x?si=JFaqIJQnSTacRkMYxso9Qw #187 Gaat deze oplossing de Christelijke Gereformeerde Kerken redden? https://open.spotify.com/episode/7gbaZCOkV3zmi7m9SLPUN0?si=-xbAHC53Szm3bompjijaKg #208 De Christelijke Gereformeerde Kerken storten in. Hoe moet het verder? https://open.spotify.com/episode/3sO3yjK78loEWCnsxz836I?si=Z1AZOcGhTZ-UivprLh6hLw #226 Het is zover: de Christelijke Gereformeerde Kerken zijn gescheurd. Wat betekent dit voor gewone kerkleden? https://open.spotify.com/episode/6iX3ar0oV6kwRtVhNgYTqw?si=o3u8jtg4SfihXU5zPTbT9Q

Vroeger streepte de christelijke bibliotheek vloeken en lelijke woorden door in boeken. De televisie ging uit als er werd gevloekt. Is dat de manier waarop je als christen met vloeken moet omgaan? Carin en Martijn vertellen waar vloeken vandaan komt, dat een krachtterm kan helpen als er iets pijnlijks gebeurt (‘Iedereen heeft een ventielwoord nodig’), waarom Nederlanders vloeken met ‘God’ en ‘Jezus’ en waarom het derde gebod over meer gaat dan vloeken. Over het pleidooi tien jaar geleden van theoloog Rikko Voorberg om ‘gvd’ meer te zien als het vervloeken van het kwaad, zien Martijn en Carin wel wat. Tenminste, als dát de intentie is. Want zo wordt dit niet meer begrepen. Wil je iemand aanspreken op het vloeken, leg dan uit wat de vloek met jou persoonlijk doet, is hun advies. Dat sluit beter aan dan over de heiligheid van God te beginnen tegen iemand die niet gelooft. Martijn had in zijn vorige werk een collega die ‘Halleluja’ zei als iemand vloekte met ‘Jezus’. Dat is ook een luchtige manier om een vloek om te zetten in een lofprijzing, vindt Martijn. Want je kunt niet altijd een heel gesprek beginnen.

Te gast is de meest besproken en omstreden evangelist van Nederland: Tom de Wal. Afgelopen weekend kwam Tom landelijk in het nieuws doordat de politie op last van de burgemeester zijn genezingsdienst in Tilburg onderbrak én hem aanhield op straat toen hij daar doorging met het bidden voor bezoekers. Maar hij is al veel langer bekend en controversieel, maar praat bijna nooit met de media. Dick en Daniël gaan voor een fair gesprek met een hoop kritische vragen. Had Tom zijn arrestatie niet kunnen voorkomen? Past dit niet gewoon mooi in het plaatje om zijn onlangs verschenen boek Verwacht Vervolging te promoten? En kun je dit nu christenvervolging noemen, zoals Tom doet, juist in de week dat Open Doors uitkomt met de Ranglijst Christenvervolging? Tom gaat in dit uitgebreide gesprek in op alle vragen. En Dick en Daniël willen ook meer weten over zijn roeping, zijn visie op genezing en zijn verhouding tot andere kerken.

Lees alles over de arrestatie van Tom de Wal en wat er volgde via: https://www.nd.nl/geloof/geloof/1301690/wat-schrijft-het-nederlands-dagblad-over-de-arrestatie-van-ge

Met dominee Willem Visscher van de Gereformeerde Gemeente in Amersfoort en mediator en columnist Steef Post. Kerkenraadsleden in de reformatorische wereld zijn mannen van aanzien, gekleed in stemmig zwarte pakken. Ze geven leiding aan de gemeente. Hoe kan het dat sommige ouderlingen en diakenen van zichzelf niet zeggen dat ze ‘het ware geloof’ hebben - vraagt Steef zich af. Hij schreef er behoorlijk kritische columns over in het Reformatorisch Dagblad. Willem kijkt er pragmatischer naar: sommige mensen hebben ‘het lampje op de rug’. Als ze serieus met geestelijke zaken bezig zijn, kunnen ze best eventueel diaken worden. Wat is het verschil met ouderlingen? En waarom zitten kerkenraadsleden in de Gereformeerde Gemeenten soms tientallen jaren? Steef, die na negen jaar kerkenraad in de Gereformeerde Gemeente van Gorinchem weer ‘gewoon in de kerkbank zit’, denkt dat het gezonder is om een maximaal aantal jaren aan het ambt te verbinden, zoals in veel andere kerken gebruikelijk is.

 Eerdere aflevering met Willem Visscher: 🎧 #180 Waar gaat het naartoe met de Gereformeerde Gemeenten: https://open.spotify.com/episode/2kpl9b0VUdrd9Avbq6X0x2?si=12mnOF2hTN2CSAIiIPHbfw 📘 Bundel Welbeschouwd in meervoud: https://www.debanier.nl/welbeschouwd-in-meervoud-e-book

Dick en Daniël smeden nu al plannen voor 2026. Wat vind jij als luisteraar? Welke onderwerpen moeten zij oppakken? En wie wil jij dat er aanschuift? Denk mee op nd.nl/denkmee en win een boekenpakket!

Met tv-presentator Joris Linssen en dominee Anne-Marie van Briemen. Het is bijna Kerst. Iedereen lijkt dan wel een beetje geloviger: kerststalletjes en kerstliederen overal, de kerken zitten vol. Hoe luisteren mensen die zich nooit gelovig zouden noemen naar al die bijbelverhalen? Wat spreekt hen aan in de kerk, en hoe sluit je daar als dominee en kerkganger bij aan?

Joris - bekend van o.a. tv-programma Joris’ kerstboom - werd bij het kerkasiel in Kampen zeer geraakt door wat gelovigen kunnen betekenen. Met dominee Anne-Marie van Briemen voerde hij lange gesprekken over geloof, in de aanloop naar zijn theatervoorstelling Lieve hemel. Dat gaat over het bijbelboek Ruth. Wat heeft Joris van dominee Anne-Marie geleerd? Is hij dichter bij het geloof gekomen?

‘Het valt me op dat jullie graag willen dat iemand bij de club komt’, zegt Joris lachend. Hij blijft zich niet-gelovig noemen, maar de ‘medemenselijkheid’ raakt hem diep. Al ziet hij ook christenen handelen in weerwil van een geloof. ‘Wees wat meer een Jezus!’

🎧 Twee eerdere afleveringen van Dick en Daniël die voorbij komen in deze podcast: #139 BN’er Bastiaan Ragas is na zijn ‘ommekeer’ gegrepen door de Bijbel https://open.spotify.com/episode/3pz4wFzIG0HyOyUIKOCc2O?si=qD2EFSECRHGoRktyMVqFHQ

#199 Keert het kerkasiel in Kampen zich niet vroeg of laat tegen de kerken? https://open.spotify.com/episode/5lv27BboKG4gpdYah4e3uv?si=x_imxzqGQnadaN2U-aWyTg

Theatertickets voor Joris Linssen zijn voorstelling: theaterlievehemel.nl

Dick en Daniël smeden nu al plannen voor 2026. Wat vind jij als luisteraar? Welke onderwerpen moeten zij oppakken? En wie wil jij dat er aanschuift? Denk mee op nd.nl/denkmee en win een boekenpakket!

Te gast zijn CGK-dominees Alwin Uitslag en Cees-Jan Smits. Ze staan hetzelfde in het geloof en óók in de gevoelige discussies als over de vrouw in het ambt. Ze willen allebei christelijk-gereformeerd blijven, en zouden zo samen avondmaal kunnen vieren. En toch horen ze straks niet meer bij hetzelfde kerkverband. De scheuring van de Christelijke Gereformeerde Kerken was al een tijdlang aanstaande, maar is nu een feit. Hoe kon dat zo mis gaan? Alwin, dominee op Urk en lid van de ‘Rijnsburg-groep’ en Cees-Jan, dominee in Papendrecht en vastbesloten om ‘gewoon christelijk-gereformeerd’ te blijven, gaan daarover met Dick en Daniël in gesprek. En met elkaar. ‘Hoe ver gaat de liefde dan volgens jou?’, vraagt Alwin aan Cees-Jan. ‘Is een onderdeel daarvan elkaar ook niet de waarheid zeggen?’ Bij Cees-Jan overheerst het verdriet. Hij hoopt intussen maar dat de scheurende christelijk-gereformeerden een ‘wakeup-call’ voor de gereformeerde gezindte zijn. ‘Misschien dat een onafhankelijke, derde partij eens met ons kan meekijken? Zelf komen we er niet meer uit.’

🎧 Eerdere afleveringen van Dick & Daniël over de CGK: #54 Gaan de Christelijke Gereformeerde Kerken uit elkaar vallen? https://open.spotify.com/episode/3rcSN0yy8MO30k8TiuKHK4?si=AymTAR-dT9WP20Muoc1gjg #160 Waarom de kans groot is dat de Christelijke Gereformeerde Kerken gaan scheuren https://open.spotify.com/episode/4dhqCkO490VrZ5ZBDPo77g?si=L8I4N9YsQXaFBY2TqtsZqA #174 Wat vrouwen zelf eigenlijk vinden van de vrouwendiscussie in de Christelijke Gereformeerde Kerken https://open.spotify.com/episode/4tEZDycqAU6Ly3FK8aSc9x?si=JFaqIJQnSTacRkMYxso9Qw #187 Gaat deze oplossing de Christelijke Gereformeerde Kerken redden? https://open.spotify.com/episode/7gbaZCOkV3zmi7m9SLPUN0?si=-xbAHC53Szm3bompjijaKg #208 De Christelijke Gereformeerde Kerken storten in. Hoe moet het verder? https://open.spotify.com/episode/3sO3yjK78loEWCnsxz836I?si=Z1AZOcGhTZ-UivprLh6hLw

Dick en Daniël smeden nu al plannen voor 2026. Maar wat vind jij als luisteraar? Welke onderwerpen moeten zij oppakken? En wie wil jij dat er aanschuift? Denk mee met Dick en Daniël op nd.nl/denkmee en win een boekenpakket! === Met Bert Jan Lietaert Peerbolte, hoogleraar Nieuwe Testament aan de VU en Jeroen Kloosterman, hersteld-hervormd predikant in Lunteren. De Apostolische Geloofsbelijdenis (of ‘12 Artikelen’) - die kennen de meeste kerkgangers wel. De langere van ‘Nicea’ is een stuk minder bekend, maar ‘minstens zo rijk’, zegt Jeroen. De Geloofsbelijdenis van Nicea is (deels) ontstaan tijdens het gelijknamige concilie dat dit jaar precies 1700 jaar geleden werd gehouden. Dé grote vraag die Nicea beantwoordt, is wie Jezus Christus precies is, legt Bert Jan uit. ‘En dat Hij net zozeer God is als God de Vader’. Dat had veel voeten in de aarde. Zo werd er tijdens het concilie - zelfs letterlijk - gevochten, en had de keizer een ongewoon grote vinger in de pap. Toch wil Jeroen in de uitkomst de leiding van God zien. Tijdens een conferentie in Iznik (zoals Nicea tegenwoordig heet) ervoer wat het betekent dat christenen van heel verschillende richtingen allemaal ‘Nicea’ onderschrijven. Kan de geloofsbelijdenis - in tijden van een scheuring in de Christelijke Gereformeerde Kerken - juist weer bij elkaar brengen? Want dit is het laatste document dat door zo ongeveer alle christenen ter wereld wordt onderschreven. Hoe prachtig ook, Nicea heeft één groot probleem veroorzaakt: in het jaar 325 werd de band met het Jodendom en Joodse christenen radicaal doorgeknipt.

De politici Chris Stoffer (‘lastige zondagen’) en Derk Boswijk (‘een worsteling’) gaan niet aan het avondmaal. Voor veel reformatorische christenen is hun ervaring herkenbaar. De vrees voor het avondmaal is groot. Ben ik bekeerd? Heb ik mij voldoende voorbereid? Voldoe ik wel? Avondmaalsmijding komt veel voor in reformatorische kerken. Er zijn kerken van de Gereformeerde Gemeenten waar minder dan tien procent van de kerkgangers aan het avondmaal gaat. Te gast zijn Maarten Wisse, hoogleraar dogmatiek, en Ditty Meerkerk, theoloog en contextueel therapeut. Maarten legt uit dat de spanning rond het avondmaal zo oud is als het christendom zelf, maar dat de Nadere Reformatie hier een specifieke Nederlandse draai aan gaf. En avondmaalsmijding is breder dan alleen de gereformeerde gezindte - ook in de Protestantse Kerk blijven mensen thuis op avondmaalszondagen, alleen is het daardoor minder zichtbaar. Uit onderzoek van Ditty blijkt het belang van ‘de stem’ van ouders of grootouders die meeklinkt in de keuze om wel of niet aan te gaan. Kun je van de avondmaalsvrees afkomen? Maarten vertelt dat hij er zelf voor koos om ‘gewoon te vieren in plaats van te voelen’. Ditty benadrukt dat pushen niet werkt. Ze pleit voor meer samen delen als gemeente. De echte doorbraak kan alleen komen door zoveel mogelijk aandacht te besteden aan ‘de overstelpende genade van God’.

📘 Besproken boek: ‘Te heilig om …? Avondmaalsviering in de gereformeerde gezindte’: https://www.debanier.nl/te-heilig-om ✏️ Analyse van Dick over avondmaalsmijding: https://www.nd.nl/geloof/reformatorisch/1289105/reformatorische-kerkgangers-blijven-massaal-weg-bij-het-avond 🎧 Podcast met Chris Stoffer: https://open.spotify.com/episode/3jM6cyn3kwYeN6TPeWqmJw?si=95KIZrqTRBS-SQlR1NB0mw 🎧 Podcast met Derk Boswijk: https://open.spotify.com/episode/2XZdADCp15bcWSpFtneHJ5?si=sTeqhYHnTlufI_VyXXiN1g

David de Vos was de ideale schoonzoon, maar is nu het enfant terrible van evangelisch Nederland. Meer dan twintig jaar verkondigde hij het evangelie op podia in binnen- en buitenland. Maar hij stopt, want volgens hem hem zijn ‘alle mensen kinderen van God’. Dick en Daniël praten met David over wat hij over zich heen krijgt, maar stellen hem kritische vragen. Maakt het dan echt niet uit of je christen bent of niet? En wat betekent Jezus’ verlossingswerk nog? David benadrukt dat hij het geloof niet kwijt is, maar dat hij zijn theologische ontwikkeling juist als een verdieping ziet. En antropoloog en theoloog Miranda Klaver zit aan tafel om de ontwikkeling van David te duiden. Wat betekent zijn stap voor evangelisch Nederland? Geloven veel christenen niet uiteindelijk hetzelfde als David en waartoe kan dit leiden? En Miranda heeft tips voor mensen die in verwarring raken nu David een andere kant op gaat. ‘Lees een goed boek.’

David de Vos was eerder te gast bij Dick en Daniël:

#148 Van Jezus als quick fix naar eerlijk naar jezelf kijken. Hoe evangelische voorganger David de Vos veranderde https://open.spotify.com/episode/1VC8mSCleRm3XkZUfhFizV?si=UUvjtNA8R-aACscqju413A Zijn boek is verkrijgbaar via zijn eigen site: https://daviddevos.nl/webshop/ Miranda Klaver tipt het boek ‘De weg van vrede’ van theoloog Stefan Paas: https://www.kokboekencentrum.nl/boek/de-weg-van-vrede/

Arnold Huijgen maakte naam met zijn boeken over Maria en de hel – geen thema’s waarover je dominees vaak hoort. De christelijk-gereformeerde Arnold ziet zich graag als ‘theoloog van de vergeten groenten’. Hij gaat aan op vergeten onderwerpen. Bij Dick en Daniël ontvouwt hij als kersverse ‘theoloog der Nederlanden’ zijn plan voor komend jaar. Wat hebben theologen te melden als catastrofes over de wereld trekken en, bijvoorbeeld door de klimaatcrisis, onze levens blijvend veranderen? In de podcast deelt Arnold ook zijn verdriet over de aanstaande scheuring van zijn christelijk-gereformeerde kerkverband – ‘Zo onnodig en zo onbijbels’ – en legt hij uit waar het groeiende aantal theologiestudenten volgens hem vandaan komt .Theologen zouden tot slot een voorbeeld moeten nemen aan tiktokkers: kun je als dominee ook in 30 seconden je punt maken?

Andere afleveringen met Arnold Huijgen: 🎧 #20 Waarom protestanten Maria nodig hebben https://open.spotify.com/episode/4hewHt3qhGYsqhBpvz59Bk?si=w4jzt0yJRY-G2lMdt8EVlQ&nd=1&dlsi=01ce53a4d583498d 🎧 #127 Voor wie is de hel? https://open.spotify.com/episode/6k5gYkdyKIHM3h3cMZyMbz

Met Gert Janssen van Refoweb en panellid, dominee Arie Simons. 23 duizend vragen (!) heeft Refoweb in een kleine 25 jaar al beantwoord. Die variëren van ‘Hoe ver mag ik gaan tijdens mijn verkering?’ tot ‘Hebben dieren een ziel?’ en ‘Ben ik een kind van God?’. Waarom is er onder reformatorische jongeren zo’n enorme behoefte aan een ‘eigen’ online vraagbaak? Dick en Daniël zochten uit: 1 op de 5 vragen gaat over geloof, en 1 op de 3 over relaties en seksualiteit. Over dat laatste wordt niet open genoeg gepraat, zeggen Gert en Arie. ‘Eigenlijk zou Refoweb overbodig moeten zijn.’ Voor buitenstaanders gaat het soms om absurde vragen, maar in refo-kring is ‘een zuiver leven’ vaak een voorwaarde voor het ware geloof. De van oorsprong oud-gereformeerde Arie Simons kan zich goed verplaatsen in reformatorische vraagstellers die twijfelen over hun geloof, vertelt hij. ‘Eigenlijk ben ik een dominee voor het hele land.’